რეფერატი

ხელოვნური ინტელექტის სისტემების, განსაკუთრებით კი ე.წ. გენერაციული ხელოვნური ინტელექტისა და დიდი ენობრივი მოდელების მასობრივი გამოყენების ზრდასთან ერთად აქტუალური გახდა, ერთი მხრივ, სახელმწიფოთა მხრიდან აღნიშნული პროცესების რეგულირება, ხოლო, მეორე მხრივ, ამგვარი ინოვაციური მეთოდების ინტეგრირება სხვადასხვა სამართლებრივ რეალობაში, მათ შორის, სასამართლო სისტემაში. წინამდებარე სტატიის მიზანია, მიმოიხილოს ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების შესაძლო თანმდევი გამოწვევები და მათი გავლენა საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, როგორც ზოგადად, გადაწყვეტილების გამოტანის, ისე, მისი დასაბუთების მხრივ. საკონსტიტუციო სასამართლოს, როგორც ქვეყნის საკონსტიტუციო კონტროლის განმახორციელებელ ორგანოს და, შესაბამისად, მის გადაწყვეტილებებს, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ეროვნული კანონმდებლობის განმარტების პროცესში.

ზემოაღნიშნულისა და ტექნოლოგიური განვითარების შედეგად ჩამოყალიბებული ახლებური მიდგომების გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანია შეფასდეს, თუ რა როლი შეიძლება ჰქონდეს ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებას საკონსტიტუციო მართლმსაჯულების უზრუნველყოფის თვალსაზრისით. წარმოდგენილი სტატია მიმოიხილავს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების პრაქტიკულ ასპექტებს შესაბამისი საერთაშორისო სტანდარტებისა და პრაქტიკის გათვალისწინებით. ამასთან, ნაშრომის ფარგლებში განხილული იქნება მართლმსაჯულების პროცესში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების რისკები და გამოწვევები, დასკვნით ნაწილში კი წარმოდგენილი იქნება შესაძლო მოწესრიგების გზები.

საკვანძო სიტყვები: ხელოვნური ინტელექტი, საკონსტიტუციო სასამართლო, სასამართლო გადაწყვეტილება, დიდი ენობრივი მოდელები, საკონსტიტუციო სამართალწარმოება

გამოყენებული ლიტერატურა

წიგნები, მონოგრაფია

გეგენავა, დ. (2012). საკონსტიტუციო მართლმსაჯულება საქართველოში: სამართალწარმოების ძირითადი სისტემური პრობლემები.

კახიანი, გ. (2008). საკონსტიტუციო კონტროლის ინსტიტუტი და მისი ფუნქციონირების პრობლემები საქართველოში: კანონმდებლობის და პრაქტიკის ანალიზი.

ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI). (2021). ხელოვნური ინტელექტის სისტემების გამოყენება საქართველოში - კანონმდებლობა და პრაქტიკა. https://idfi.ge.

Russell, S. J., Norvig, P. (2010). Artificial Intelligence: A Modern Approach (3rd ed.). Prentice Hall. 2. https://people.engr.tamu.edu/guni/csce625/slides/AI.pdf.

სტატიები

Council of Bars and Law Societies of Europe, (2020). CCBE Considerations on The Legal Aspects of Artificial Intelligence. 7. https://www.ccbe.eu.

აბესაძე, დ. (2023) საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ნორმის შინაარსის არაკონსტიტუციურად ცნობა _ თეორიული დაკვირვებანი და პრაქტიკული გამოწვევები. საკონსტიტუციო სამართლის ჟურნალი (1).

ელიზბარაშვილი, ს. (2022). ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება სამართალდამცავი ორგანოების მიერ: თანამედროვე საფრთხე ადამიანის უფლებებისთვის. ადამიანის უფლებათა დაცვა: საერთაშორისო და ეროვნული გამოცდილება, სტატიათა კრებული, რედ. კონსტანტინე კორკელია.

ელიზბარაშვილი, ს. (2023). ადამიანის უფლებების დაცვა ტექნოლოგიური განვითარების ეპოქაში: ხელოვნური ინტელექტის რეგულირების დასაწყისი. ადამიანის უფლებათა დაცვა: ევროპული გამოცდილება და ეროვნული გამოწვევები. სტატიათა კრებული, რედ. კონსტანტინე კორკელია.

van Domselaar, I. (2018). The Perceptive Judge. Jurisprudence, 9 (1), 71-87. https://doi.org/10.1080/20403313.2017.1352319

Surden, H. (2024). ChatGPT, Large Language Models, and Law, 92 Fordham Law Review. 1941-1972. https://ir.lawnet.fordham.edu/flr/vol92/iss5/9.

Krištofík, A. (2025). Bias in AI (Supported) Decision Making: Old Problems , New Technologies. International Journal For Court Administration. 16 (1), 1-28. https://doi.org/10.36745/ijca.598.

Reiling, A. D. (2020). Courts and Artificial Intelligence. International Journal for Court Administration. 11 (2), 8. https://doi.org/10.36745/ijca.343.

Tai, M. C. (2020). The impact of artificial intelligence on human society and bioethics. Tzu chi medical journal, 32 (4), 339–343. https://doi.org/10.4103/tcmj.tcmj_71_20.

Coan, A., Surden, H. (2025). Artificial Intelligence and Constitutional Interpretation. Arizona Legal Studies Discussion Paper №24-30. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5018779.

Andreas, M., Chandar S., Reddy. S. (2024). Are Self-Explanations from Large Language Models Faithful? Cornell University. https://arxiv.org.

Tamošiūnienė, E., Terebeiza, Ž., Doržinkevič, A. (2024). The Possibility of Applying Artificial Intelligence in the Delivery of Justice by Courts. Baltic Journal of Law & Politics, 17 (1). 223-237. https://doi.org/10.2478/bjlp-2024-0010.

Allison C. Shields. (2019). Emotional Intelligence versus Artificial Intelligence Frontlines: Simple Steps. Law Practice 45 (4), 14.

Gregory, S. Nelson. (2019) „Bias in Artificial Intelligence“, North Carolina Medical Journal 80 (4), 220-222. https://ncmedicaljournal.com/article/55108.pdf.

საქართველოს ორგანული კანონი "საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ".

Framework Convention on Artificial Intelligence, Human Rights, Democracy and the Rule of Law. (2024). Explanatory Report to the Council of Europe Framework Convention on Artificial Intelligence, Human Rights, Democracy and the Rule of Law. (2024).

European Commission, Proposal for a Regulation laying down harmonised rules on articifical intelligence. (2021).

The Government of British Colombia. (26 July 2023). Civil Resolution Tribunal Act. https://www2.gov.bc.ca.

Civil Resolution Tribunal Standard Rules. (20 February 2024). https://civilresolutionbc.ca.

Council of Europe European Commission for the efficiency of justice (CEPEJ). (2018). European ethical Charter on the use of Artificial Intelligence in judicial systems and their environment.

UNESCO. (2023). Global toolkit on AI and the rule of law for the judiciary. 4. https://unesdoc.unesco.org.

EU Artificial Intelligence Act.

პრეცედენტები

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 27 ივლისის №1/6/1737 გადაწყვეტილება.

Blanca v. EPS, Constitutional Court of Colombia, Judgement T-323/24 (2 August 2024).

Roberto Mata v. Avianca Inc, United States District Court, S. D. New York. Decision №22-cv-1461 (22 June 2023). https://law.justia.com.

ინტერნეტ-რესურსები

Litili Group. (28 March 2025). Inside the Judge’s Chamber: Insights into Judicial Decision-Making. https://litiligroup.com/judicial-decision-making.

Coan, A., Surden, H. (16 December 2024). AI and Constitutional Interpretation: The Law of Conservation of Judgment. Lawfare. https://www.lawfaremedia.org.

UNESCO (16 August 2024). AI in the Courtroom: Colombian Constitutional Court's Landmark Ruling Cites UNESCO’s AI Tools. https://www.unesco.org/en.

Caballero, M. S. Ruling T-323/24 and the use of generative AI in Colombia’s Judiciary, Ariza & Marin, Legal News. https://arizaymarin.com/en/ruling-t-323-24.

APCEIU (16 August 2024). AI in the Courtroom: Colombian Constitutional Court's Landmark Ruling Cites UNESCO’s AI Tools. https://www.gcedclearinghouse.org.

Herrera, L. (3 October 2024). Artificial Intelligence in the Colombian Judicial System: A Summary and Analysis of Decision T-323 of 2024, El Blog del Departamento de Propiedad Intelectual. https://propintel.uexternado.edu.co.

Council of Europe, Chart of signatures and ratifications of Treaty 225. https://www.coe.int/en/web/Conventions/full-list.