რეფერატი

სტატია ეძღვნება სახის ამომცნობი ტექნოლოგიების ( Facial Recognition Technologies – FRT) გამოყენებით ადამიანის უფლებრივი რისკების სამართლებრივ ანალიზს საქართველოს სისხლის სამართლის პროცესში. ნაშრომში განხილულია საზოგადოებრივი თავშეყრის (ხალხმრავალ) ადგილებში სისტემური და მასშტაბური მონიტორინგის განხორციელების პირობებში FRT გამოყენებით მოპოვებული მტკიცებულების სამართლებრივი შედეგები სისხლის სამართლის პროცესში. გამოვლენილია პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონის ხარვეზები, მონაცემთა დაცვაზე ზეგავლენის შეფასების (DPIA) დოკუმენტის სავალდებულო რეკვიზიტებთან დაკავშირებით. აღნიშნული წარმოქნის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევის რისკებს. კვლევაში გაანალიზებულია ამ გზით მოპოვებული მტკიცებულების დასაშვებობის საკითხი - საქართველოს სისხლის სამართლის პროცესში და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (ECHR) მე-6 და მე-8 მუხლების სტანდარტების მიხედვით. კვლევა ეყრდნობა ევროპის საბჭოსა და ევროკავშირის მიერ დადგენილ უახლეს სტანდარტებს; ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულ პრინციპებს; აშშ-ის სასამართლო პრაქტიკით და აკადემიური დებატებით დადგენილ დოქტრინალურ მიდგომებსა და სტანდარტებს - ე.წ. Frye/Daubert, „GlassBox“ vs „Black Box“ ხელოვნური ინტელექტისა (AI) და, მათ შორის, FRT მიმართებით და, ამასთან, საქართველოს მოქმედ საკანონმდებლო ჩარჩოს. საქართველოში პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სტანდარტი განახლებული კანონმდებლობის შედეგად გაუმჯობესდა (2024 წლის მარტში ამოქმედებული საქართველოს კანონი `პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ~ უფრო მეტად მიუახლოვდა ევროკავშირის პერსონალურ მონაცემთა დაცვის აქტის - GDPR სტანდარტებს). მიუხედავად ამისა, არსებობს ხარვეზები, რომლებიც საჭიროებს აღმოფხვრას პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და სამართლიანი სასამართლოს უფლების სრულყოფილი დაცვის მიზნით. DPIA რეკვიზიტების დახვეწა და შემდგომ სისხლის სამართლის პროცესში ამ დოკუმენტის გამოყენება არსებით როლს შეასრულებს ზემოაღნიშნული უფლებების სრულყოფილ დაცვაში.

საკვანძო სიტყვები: სახის ამოცნობის ტექნოლოგია, ალგორითმული მიკვლევადობა, მონაცემთა დაცვაზე ზეგავლენის შეფასება, მტკიცებულებათა დასაშვებობა, სამართლიანი სასამართლო

გამოყენებული ლიტერატურა

საქართველოს კანონმდებლობა

საქართველოს კონსტიტუცია, 29/06/2020.

საქართველოს კანონი პერსონალურ მონაცემთა დაცის შესახებ (12/11/2025).

საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი (ბოლოს განახლებული რედაქცია). 16/10/2025.

პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურის უფროსის ბრძანება №21, 2024წლის 28 თებერვალი.

ევროკავშირის კანონმდებლობა

Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 on harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act) [2024] OJ L 168/1. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj accessed 7 December 2025.

საერთაშორისო სამართლებრივი ინსტრუმენტები

Consultative Committee of the Convention for the Protection of Individuals with regard to Automatic Processing of Personal Data (Convention 108), ‘Guidelines on facial recognition’ (Council of Europe, 2021). https://rm.coe.int accessed 7 December 2025.

Council of Europe, Committee of Ministers, Recommendation CM/Rec(2020)1 on the human rights impacts of algorithmic systems (adopted 8 April 2020). https://search.coe.int accessed 7 December 2025.

European Court of Human Rights, Guide on Article 6 of the European Convention on Human Rights (Criminal limb) (2024). https://ks.echr.coe.int accessed 7 December 2025.

OECD, ‘OECD Framework for the Classification of AI systems’ (OECD Digital Economy Papers №323, 2022). https://www.oecd.org accessed 7 December 2025.

OECD, Recommendation of the Council on Artificial Intelligence, C(2019)34/FINAL (adopted 22 May 2019). https://legalinstruments.oecd.org accessed 7 December 2025.

UN General Assembly, AI in judicial systems: promises and pitfalls, Report of the Special Rapporteur on the independence of judges and lawyers, Margaret Satterthwaite, A/80/169 (16 July 2025). https://docs.un.org accessed 7 December 2025.

United Nations Human Rights Council, The right to privacy in the digital age, A/HRC/54/21 (11 September 2023). https://undocs.org accessed 7 December 2025.

სამეცნიერო სტატიები

Admitting Doubt: A New Standard for Scientific Evidence’ (2010) 123 Harv L Rev 2021. https://harvardlawreview.org accessed 7 December 2025.

Bernstein, D. E., Jackson, J. D. (2004). ‘The Daubert Trilogy in the States’. 44 Jurimetrics J 351. https://www.researchgate.net accessed 7 December 2025.

Burrell, J. (2016). ‘How the machine ‘thinks’: Understanding opacity in machine learning algorithms’. 3 Big Data & Society 1. https://www.researchgate.net accessed 7 December 2025.

Faigman, D. L., Slobogin, Ch., Monahan, J. (2016). ‘Gatekeeping Science: Using the Structure of Scientific Inference to Draw the Line Between Admissibility and Weight in Expert Testimony’. 110 Nw UL Rev 859. https://scholarlycommons.law.northwestern.edu accessed 7 December 2025.

Feigenson, N., Carney, B. (2025). ‘Generative AI as Courtroom Evidence: A Practical Guide’. 52 Mitchell Hamline L Rev 1. https://open.mitchellhamline.edu accessed 7 December 2025.

Kaminski, M. E., Urban, J. M. (2021). ‘The Right to Contest AI’. 121 Colum L Rev 1957. https://www.columbialawreview.org accessed 7 December 2025.

Limantė, A. (2024). ‘Bias in Facial Recognition Technologies Used by Law Enforcement: Understanding the Causes and Searching for a Way Out’. 42 (2) Nordic Journal of Human Rights 115. https://www.tandfonline.com accessed 7 December 2025.

Tracol, X. (2025). ‘The Use of Facial Recognition Technologies by Law Enforcement Authorities in the US and the EU: Towards a Convergence on Regulation?’ TechReg 289

წიგნები, ანგარიშები და სხვა პუბლიკაციები

Advisory Committee on Evidence Rules, Agenda Book for Committee Meeting, April 19, 2024 (2024). https://www.uscourts.gov accessed 7 December 2025. European Union Agency for Fundamental Rights, Facial Recognition Technology: Fundamental Rights Considerations in the Context of Law Enforcement (FRA, November 2019). https://fra.europa.eu accessed 7 December 2025.

Garrett, B. L., Rudin, C. (2023). ‘Right to a Glass Box: Explainability and Transparency in Criminal Justice Algorithms’ (SSRN Working Paper №4361462). https://ssrn.com accessed 7 December 2025.

Institute for Development of Freedom of Information (IDFI), მანიფესტანტების მასიური თვალთვალი და პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურის არასათანადო რეაგირება. https://idfi.ge accessed 7 December 2025.

Scirica, A. J. (2020). ‘Preface: The Judges' Book’ in The Judges’ Book: Creating a Fairer, More Effective and More Responsive Judiciary, 1. https://repository.uclawsf.edu accessed 7 December 2025.

US Government Accountability Office, Biometric Identification Technologies: Considerations to Address Information Gaps and Other Stakeholder Concerns, GAO-24-106293 (April 2024). https://www.gao.gov accessed 5 December 2025.

სამოსამართლო პრაქტიკა

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები

Al-Khawaja and Tahery v United Kingdom (2011), 54 EHRR 23.

Glukhin v Russia, App no 11519/20 (ECtHR, 4 July 2023).

ამერიკის შეერთებული შტატების სასამართლოს გადაწყვეტილებები

Frye v United States 293 F 1013 (DC Cir 1923).

Daubert v Merrell Dow Pharmaceuticals 509 US 579 (1993).

General Electric Co v Joiner 522 US 136 (1997).

Kumho Tire Co v Carmichael 526 US 137 (1999).